Kas-iskelet sistemi ağrıları, fizik tedavi polikliniklerine başvurunun en sık nedenleri arasındadır. Bu ağrılarla birlikte kas gevşeticiler ve ağrı kesiciler (analjezikler) yaygın olarak reçete edilmekte ve hastalar tarafından sıklıkla uzun süreli kullanılmaktadır.
Peki bilimsel veriler bu ilaçlar hakkında ne söylüyor? Etkileri ne kadar güçlü, hangi durumlarda faydalı, hangi durumlarda sınırlıdır?
Bu yazıda kas gevşeticiler ve ağrı kesiciler, kanıta dayalı tıp çerçevesinde ve fizik tedavi bakış açısıyla ele alınacaktır.
Kas Gevşeticiler Nedir, Nasıl Etki Gösterir?
Skeletal muscle relaxant (SMR) olarak adlandırılan kas gevşeticiler, kas dokusunu doğrudan “gevşeten” ilaçlar değildir.
Bu ilaçlar esas olarak merkezi sinir sistemi üzerinden, sinir–kas iletişimini baskılayarak etki gösterir.
En sık kullanılan kas gevşeticiler arasında siklobenzaprin, tizanidin, baklofen ve metokarbamol yer alır. Bu ilaçların temel hedefi, ağrıya eşlik eden kas spazmını azaltmak ve kısa süreli rahatlama sağlamaktır.
Akut Kas-İskelet Ağrılarında Etkinlik
Bilimsel çalışmalar, kas gevşeticilerin özellikle akut bel ve boyun ağrısında plaseboya kıyasla küçük ve kısa süreli bir ağrı azalması sağlayabildiğini göstermektedir. Ancak bu etkinin:
- genellikle birkaç gün ile sınırlı olduğu,
- klinik olarak büyük bir fark yaratmadığı,
- çoğu çalışmada NSAİİ’ler veya parasetamolden daha üstün olmadığı
bildirilmiştir.
Meta-analizler, ağrı skorlarında ortalama 7–8/100 puanlık bir azalma olduğunu, buna karşın uyku hali, sersemlik ve ağız kuruluğu gibi yan etkilerin sık görüldüğünü ortaya koymaktadır.
Bu nedenle kas gevşeticiler, akut dönemde kısa süreli destek tedavisi olarak değerlendirilmeli, tek başına kalıcı çözüm olarak görülmemelidir.
Kronik Ağrıda ve Uzun Süreli Kullanımda Ne Oluyor?
Kas gevşeticilerle ilgili en önemli tartışma alanı, kronik kas-iskelet ağrılarındaki kullanımdır.
2024 yılında yayımlanan kapsamlı sistematik derlemeler, kas gevşeticilerin:
- kronik bel ağrısı,
- Fibromyalgie,
- kronik baş ağrıları
gibi durumlarda uzun vadeli anlamlı bir fayda sağlamadığını göstermektedir.
Bazı özel durumlarda (örneğin ağrılı kas spazmları veya belirli nörolojik tablolar) sınırlı fayda bildiriliyor olsa da, genel tablo şudur:
Uzun süreli kas gevşetici kullanımı için güçlü bir kanıt yoktur.
Buna karşın uzun süreli kullanımda:
- sedasyon,
- düşme riski,
- günlük yaşam fonksiyonlarında bozulma
gibi güvenlik sorunları ön plana çıkmaktadır.
Ağrı Kesiciler (Analjezikler): Ağrıyı Azaltır mı, Sorunu Çözer mi?
Ağrı kesiciler, özellikle non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ’ler), inflamasyonu baskılayarak ağrıyı azaltır.
Ancak bu ilaçlar da çoğu zaman ağrının nedenini değil, ağrı sinyalini baskılar.
Kronik kas-iskelet ağrılarında uzun süreli ağrı kesici kullanımı:
- fonksiyonel iyileşme sağlamaz,
- kas gücü ve hareket kontrolünü artırmaz,
- altta yatan postüral veya biyomekanik sorunları düzeltmez.
Bu nedenle ağrı kesiciler, fizik tedavi ve rehabilitasyon programlarının yerini tutmaz, yalnızca uygun hastada kısa süreli destek sağlar.
Güvenlik Açısından Önemli Bir Nokta: Kombinasyon Tedavileri
Son yıllardaki büyük gözlemsel çalışmalar, kas gevşeticilerin özellikle opioidlerle birlikte kullanıldığında ciddi riskler oluşturabileceğini göstermiştir.
Bu kombinasyonlar:
- aşırı sedasyon,
- solunum depresyonu,
- düşme ve yaralanma riskinde artış
ile ilişkilendirilmiştir.
Bu nedenle kas gevşeticiler ve güçlü ağrı kesiciler birlikte kullanıldığında, mutlaka kısa süreli, kontrollü ve hekim gözetiminde olmalıdır.
Bewertung aus Sicht der Physiotherapie
Fizik tedavide temel hedef yalnızca ağrıyı azaltmak değil, fonksiyonu geri kazandırmak ve tekrar eden ağrıları önlemektir.
Bilimsel veriler net bir şekilde şunu göstermektedir:
- İlaçlar semptomları geçici olarak azaltabilir
- Kalıcı iyileşme için egzersiz, kas güçlendirme, yük yönetimi ve postür eğitimi şarttır
- Fizik tedavi ile kombine edilmeyen ilaç tedavileri, ağrının tekrarlamasına zemin hazırlar
Bu nedenle kas gevşeticiler ve ağrı kesiciler, doğru hasta seçimiyle, doğru sürede und rehabilitasyon programının bir parçası olarak kullanılmalıdır.
Abschluss
Kas gevşeticiler ve ağrı kesiciler, kas-iskelet sistemi ağrılarında kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak bilimsel kanıtlar, bu ilaçların uzun vadeli ve tek başına bir çözüm olmadığını açıkça ortaya koymaktadır.
Etkili ve kalıcı bir tedavi için:
- ağrının nedeninin belirlenmesi,
- kişiye özel fizik tedavi programı,
- egzersiz ve yaşam tarzı düzenlemeleri
temel yaklaşım olmalıdır.
Ağrıyı susturmak değil, ağrının nedenini tedavi etmek esastır.
Kaynaklar
Oldfield, B. J., Rubin, R., & Shmerling, R. H. (2024). Long-term use of skeletal muscle relaxant medications for chronic pain: A systematic review. JAMA Network Open, 7(2), e235781. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.5781
Cashin, A. G., Folly, T., Bagg, M. K., et al. (2021). Efficacy, acceptability, and safety of muscle relaxants for adults with non-specific low back pain: A systematic review and meta-analysis. BMJ, 374, n1446. https://doi.org/10.1136/bmj.n1446
Shaheed, C. A., Maher, C. G., Williams, K. A., & McLachlan, A. J. (2017). Efficacy and tolerability of muscle relaxants for low back pain. European Journal of Pain, 21(2), 228–237.
Chung, H. S., & Shmerling, R. H. (2024). Skeletal muscle relaxants for fibromyalgia: A systematic review and meta-analysis. Regional Anesthesia and Pain Medicine, 49(3), 185–194.
Manca, A., da Silva, T., Hush, J., et al. (2025). Oral non-benzodiazepine muscle relaxants for people with acute and chronic primary low back pain. European Spine Journal, 34(1), 45–58.
Li, Y., Delcher, C., Wei, Y. J., et al. (2020). Risk of opioid overdose associated with concomitant use of opioids and skeletal muscle relaxants. Clinical Pharmacology & Therapeutics, 108(1), 81–89.
Stefanus, S., Oldfield, B. J., & Rubin, R. (2024). A comprehensive literature review of long-term use of muscle relaxant medications for chronic pain. International Journal of Medical Sciences, 21(4), 512–523.
Witenko, C., Moorman-Li, R., Motycka, C. A., et al. (2014). Considerations for the appropriate use of skeletal muscle relaxants for acute low back pain. P & T, 39(6), 427–435.
